Zebracinema: Papicha

PAPICHA 
van Mounia Meddour
Frankrijk/België/Qatar/Algerije
donderdag 10 september 2020 - Cinema Walburg

In het turbulente Algerije van 1997 worden de rechten van vrouwen in een rap tempo ingeperkt. Een jonge studente pleegt met het opvoeren van een modeshow een onverschrokken daad van verzet tegen het oprukkende religieus fundamentalisme. Na de Cannes première van ‘Papicha’ verbood de Algerijnse overheid het vertonen van de film. Papicha is Algerijns voor een jong , mooi , hoogopgeleid, progressief meisje. Afhankelijk van de waarnemer is het een koosnaam of scheldwoord. 

‘Papicha’ speelt zich af tijdens de Algerijnse Burgeroorlog, toen seculiere verworvenheden als onderwijs en vrije kledingkeuze op het spel stonden. Islamitische fundamentalisten streefden naar een islamitische staat, en schuwden niet extreem geweld te gebruiken. De geestdriftige Nedjma is een vrijgevochten modestudente die niet van plan is zich te laten intimideren. Ze gaat nog steeds uit met vriendinnen, rommelt wat aan met een vriendje en scheurt propagandaposters van de muur. Een traumatische gebeurtenis sterkt haar in haar verzet, maar in hoeverre komt haar eigen veiligheid hierdoor in het gedrang?

Het tempo van de film is meedogenloos. Als ‘Papicha ‘ al stilstaat voor een ogenblik van rust, is dat des te meer verontrustend. De dreiging van terreur is vanaf het begin aanwezig, maar komt toch uit het niets. Dat terwijl Nedjma wel degelijk de tekenen om haar heen ziet. Van een pragmatische stoffenhandelaar die langzaamaan meedoet met de extremisten tot een fundamentalist die op de nieuwe kledingvoorschriften wijst : bedek jezelf, voordat een lijkgewaad je bedekt. Maar ook zonder die terreur gaat het leven van vrouwen niet over rozen. Toxische masculiniteit regeert, het vrouwen bedreigende extremisme is geen externe vijand, maar zit diep in de samenleving vervlochten.

Door de vele close-ups en de hand gehouden cameraopnamen zit je dicht op de huid van de personages. Meddour koos in het zonovergoten Algiers voor hoge contrasten en warme kleuren. Prachtige gezongen poëzie van Beihdja Rahal, de koningin van de Andalusische nuba, begeleidt de vrouwen in hun strijd. De scène waarin de studentes gezamenlijk voetballen, krijgt dankzij Vivaldi’s ‘Carnevale di Venezia’ iets verhevens. Van Raina Raï hoor je Algerijnse raïmuziek, opstandige pop die tijdens de burgeroorlog werd verworpen. Samira’s breekbare gezang in de intimiteit van de studentenkamer ontroert dubbel zo hard.

‘Papicha’ biedt naast een mooi en authentiek tijdsbeeld (waar je je net als de hoofdrolspeelster ook woest over kunt maken) ook een warm en ontroerend beeld van jonge vriendschappen. De liefde van Nedjma voor haar geboorteland is verfrissend; hoe vaak vormt een naar ontsnapping verlangende jongere niet het hoofdthema voor een film? Nedjma is ook niet gelukkig met de situatie, maar dat ligt niet aan haar land op zich. Hoofdrolspeelster Lyna Khoudri maakt met haar energieke en charismatische uitstraling een onvergetelijke indruk.

'Papicha' is dappere cinema. Een uitgesproken ode aan vrijheid, waarmee Meddour wil aantonen dat zelfs gedwongen sociale verandering mensen niet per sé tot vluchten drijft. Ze maakt met haar film niet alleen een ontroerend historisch drama, ze vertelt ook het verhaal van vrouwen die ondanks alles weigeren te zwijgen. In een land van censuur en onderdrukking maakt dat haar evenzeer een verzetsstrijder als haar hoofdpersonage.